De Russische agressieoorlog tegen Oekraïne, die sinds februari 2022 voortduurt, heeft de veiligheidssituatie in Europa ingrijpend doen verslechteren. Deze ontwikkeling onderstreept de noodzaak voor Europese landen om meer verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen veiligheid en de aandacht voor Europese defensie te hernieuwen. De verschuivingen in geopolitieke verhoudingen, met onder meer de Russische invasie van Oekraïne en nucleaire dreigementen, plaatsen atoomwapens opnieuw centraal in het Europese veiligheidsdebat. Twijfels over de Amerikaanse inzet voor de Europese veiligheid versterken deze trend.

Franse president Emmanuel Macron pleit voor een versterking van de Europese nucleaire en conventionele afschrikking. Frankrijk beschikt als enige lidstaat van de Europese Unie over een volledig onafhankelijk kernwapenarsenaal en een eigen defensie-industrie. De beslissingsbevoegdheid over de inzet van deze wapens ligt bij de Franse president. Macron voert momenteel gesprekken met diverse Europese landen over mogelijkheden om de Europese dimensie van nucleaire en conventionele afschrikking verder te versterken. Een gesprek met Nederland vond plaats op woensdag 14 oktober 2026. Deze dialogen sluiten aan bij het Nederlandse coalitieakkoord.

Naast Nederland zijn ook Duitsland, Zweden, Finland en Polen betrokken bij de besprekingen. Deze potentiële samenwerking is bedoeld als aanvulling op de bestaande structuren binnen de NAVO, en niet als een vervanging daarvan. De veranderde manier van opereren van concurrenten, mede door technologische ontwikkelingen in oorlogsvoering, vereist voortdurende aanpassing. Technologische innovaties op het gebied van drones, radars en raketten zijn cruciaal om gelijke tred te houden.

Ter simulatie van een nucleaire aanval op een vijandig land oefenen ongeveer vijftig Franse gevechtsvliegtuigen vier keer per jaar met 'Operation Poker'. De landen die betrokken zijn bij de huidige gesprekken zouden in de toekomst mogelijk kunnen deelnemen aan dergelijke operaties. Het Verenigd Koninkrijk bezit ook kernwapens, maar is hiervoor afhankelijk van de Verenigde Staten. Het Britse Trident-kernwapensysteem is verbonden met het Amerikaanse nucleaire programma. Hoewel het Verenigd Koninkrijk zelf beslissingen kan nemen over de lancering, vereist het onderhoud van de raketten periodieke terugkeer naar de VS.