De internationale oliemarkt ervaart de grootste verstoring van de olievoorziening ooit, met het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran, en de oorlog tussen Rusland en Oekraïne als belangrijke oorzaken. Dit leidt tot een wereldwijd tekort aan olie en olieproducten, met name diesel en kerosine. De prijzen van deze producten zijn hierdoor aanzienlijk gestegen ten opzichte van ruwe olie, wat duidt op een substantieel aanbodtekort.

Hogere dieselprijzen vertalen zich direct in hogere transportkosten, die worden doorberekend aan de consument. Voor Nederlandse consumenten en bedrijven vormt de betaalbaarheid van brandstof momenteel de grootste uitdaging. Aziatische landen worden zwaar getroffen door de oliecrisis en hebben reeds maatregelen genomen om brandstofverbruik te beperken en te rantsoeneren.

Het Internationaal Energieagentschap (IEA) zal op donderdag 15 oktober 2026 overleggen over het vrijgeven van olie uit noodvoorraden. Hoewel de oliemarkt momenteel redelijk goed functioneert, bestaat de mogelijkheid dat er in de toekomst tekorten zullen ontstaan. Er wordt gediscussieerd over het gebruik van noodreserves om de wereldwijde brandstofprijzen te drukken. Oorspronkelijk zijn deze noodreserves bedoeld als buffer voor ernstige verstoringen van de olietoevoer, niet voor economische manipulatie. Lidstaten van het IEA hadden in maart 2026 afgesproken om gezamenlijk ruim 400 miljoen vaten olie en olieproducten uit hun strategische reserves vrij te geven. Hiervan moeten nog ongeveer 100 miljoen vaten beschikbaar komen.

Nederland heeft in maart 2026 de vrijgave van 5,4 miljoen vaten olie en olieproducten uit de strategische voorraad toegezegd. Begin oktober 2026 waren bijna 4,7 miljoen vaten hiervan vrijgegeven. Deze vrijgegeven hoeveelheid vertegenwoordigt minder dan 20 procent van de Nederlandse strategische voorraad. Er is momenteel geen tekort aan benzine of diesel in Nederland en Europa. De kans op brandstoftekorten in deze regio's wordt als zeer klein ingeschat.

Nederland is terughoudend om voorlopig olie uit noodvoorraden vrij te geven, uit vrees dat de reserves later harder nodig zijn. Het kabinet wil de Nederlandse strategische reserves niet onnodig aanspreken, omdat deze onmisbaar kunnen zijn bij een escalatie van de crisis. Er is echter internationale druk om de vrijgave van reserves op de markt te versnellen, waarbij politieke belangen, met name van de VS, een rol spelen. De terughoudendheid van landen om reserves vrij te geven is begrijpelijk gezien de afhankelijkheid van import en de naderende winter, waarin extra diesel nodig is voor verwarming. Het IEA heeft landen opgeroepen te onderzoeken of zij extra diesel kunnen vrijgeven.

De Nederlandse overheid sluit de mogelijkheid van extra reservevrijgave niet uit, bijvoorbeeld als de leveringszekerheid in andere Europese landen ernstig in gevaar komt. Een besluit tot extra reservevrijgave moet goed onderbouwd zijn en in overleg met andere IEA-landen worden genomen. Nederland beschikt over vijf olieraffinaderijen die brandstof produceren voor een groot deel van Noordwest-Europa. De Nederlandse raffinaderijen zijn afhankelijk van de aanvoer van ruwe olie, maar de kans op verstoringen is relatief klein omdat de olie uit verschillende werelddelen komt. Pas bij een ernstige verstoring van de gehele aanvoer kan een brandstoftekort in Nederland ontstaan. Het aanvullen van voorraden na vrijgave is onder de huidige omstandigheden moeilijk.