1. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) is een gedragstoezichthouder met als kerntaak toezicht te houden op eerlijke markten, het voorkomen van misleiding van beleggers, onjuiste productpresentatie en het signaleren van verwaarloosde financiële risico's. De AFM houdt toezicht op financiële instellingen en kan sancties opleggen, vergunningen intrekken en daarmee de toegang tot de financiële markt beïnvloeden.
2. De AFM mag klimaatrisico's beoordelen en valse 'groene' claims bestrijden. Een voorbeeld van ingrijpen is wanneer een fonds beweert 'klimaatneutraal' te zijn zonder onderbouwing, of als een bank klimaatrisico's negeert die de waarde van haar kredietportefeuille aantasten.
3. De AFM mag echter niet beslissen over de financiering van sectoren, de toegang tot de markt voor bedrijven, of het ontgassen van Nederland.
4. De AFM mag niet meewerken aan een systeem waarin bepaalde fossiele activiteiten niet langer als risicovol, maar als moreel ontoelaatbaar worden beoordeeld en daardoor uit de financiering verdwijnen.
5. Banken zoals ABN AMRO sluiten bepaalde fossiele activiteiten uit van leningen en rekeningen, en ING trekt zich terug uit de financiering van pure olie- en gasbedrijven. Dit zijn beslissingen die de banken zelf nemen.
6. Wanneer toezicht, labels en rapportage-eisen dergelijke beslissingen belonen en alternatieven bemoeilijken, verandert een marktkeuze in een beleidsnorm.
7. Het vertalen van klimaatnormen naar rapportage-eisen, risicoscenario's, duurzaamheidslabels en financieringscriteria lijkt technisch, maar bepaalt feitelijk mede welke activiteiten kapitaal aantrekken en welke worden afgestoten. Hoewel de AFM geen sectoren bij naam verbiedt, bepaalt zij mede de voorwaarden waaraan fondsen moeten voldoen om zich 'duurzaam' te mogen noemen, wat leidt tot uitsluiting uit bepaalde portefeuilles en kapitaalstromen.
8. De AFM formuleert haar ambitie in haar werkagenda met de stelling: 'Elke vertraging verkleint de kans op een spoedige en ordelijke transitie naar een duurzame economie.' Een gedragstoezichthouder zoals de AFM mag echter geen overtuiging hebben dat de energietransitie sneller moet en dit niet tot toezichtspraktijk maken.
9. Klimaatbeleid is een politieke opdracht die hoort bij de regering en de Tweede Kamer, en niet bij een onafhankelijke toezichthouder. De AFM moet terughoudend zijn met inhoudelijke klimaatnormen, omdat het verschuiven van politieke beslissingen naar toezichtpraktijk de democratische controle ondermijnt.
10. In de financiële wereld worden klimaatdoelstellingen, zoals die van het Akkoord van Parijs, zelden als politieke doelstellingen behandeld, maar als vaststaand vertrekpunt. De vraag of klimaatdoelen politiek haalbaar, wetenschappelijk onderbouwd en economisch verstandig zijn, wordt niet gesteld; de vraag is hoe ze gerealiseerd kunnen worden. De doelstelling is geen hypothese meer maar een norm, die modellen, prognoses, beleggingsbeslissingen en toegang tot financiering stuurt.
11. NGFS-scenario's, ontwikkeld door een netwerk van centrale banken en toezichthouders, worden gebruikt om klimaatrisico's in kaart te brengen en veronderstellen dat ambitieuze klimaatpolitiek vroeg wordt ingevoerd en geleidelijk wordt aangescherpt. De cijfers berusten op keuzes zoals een klimaatdoel, beleidspad, technologieverwachting, discontovoet en modelkeuze. Zonder openlegging van deze keten is het geen neutrale risicoanalyse maar een politiek geladen toekomstbeeld.
12. Onzekerheid in klimaatfinanciering wordt erkend, maar verdwijnt uit de besluitvorming, waardoor politieke doelstellingen als technisch noodzakelijk worden gepresenteerd. In contrast met de wetenschap, waar behandelingen worden vastgesteld op basis van klinische trials en voortdurende herziening, wordt in de klimaatfinanciering de einddoelstelling vaak niet getoetst aan een alternatief.
13. Kritiek op deze werkwijze komt ook van binnen de financiële sector, waar duurzaamheid transformeert van risicobeheer naar morele boekhouding. De aandacht voor klimaatrisico's en duurzaamheidsinformatie dreigt de taak van de AFM te veranderen naar het bepalen van de richting van de economie.
14. De Algemene Rekenkamer onderzoekt rechtmatigheid, doelmatigheid en doeltreffendheid van rijksinkomsten en -uitgaven. De Algemene Rekenkamer mag klimaatbeleid bekritiseren en alternatieven aanbieden, maar kan geen banken, fondsen of verzekeraars sanctioneren.