De Europese Commissie stelt een omvangrijke verhoging voor van de EU-begroting voor de komende zeven jaar, met een voorgesteld uitgavenpakket van bijna 2.000 miljard euro, een stijging van ongeveer 60 procent ten opzichte van de huidige financiële periode. Dit voorstel kent echter weerstand, met name vanuit Nederland en vijf andere lidstaten. Deze landen pleiten voor een aanzienlijke inkrimping van de voorgestelde begroting en een andere verdeling van de middelen.

De Commissie wil de prioriteiten binnen de EU-uitgaven herstructureren. Het aandeel van landbouw en cohesie in het budget zou moeten dalen van circa 70 naar 45 procent. Tegelijkertijd wordt voorgesteld om het aandeel voor innovatie en veiligheid te verhogen, van ongeveer 17 naar 30 procent. Deze verschuiving weerspiegelt de toenemende noodzaak voor meer financiële middelen voor defensie, innovatie en de energietransitie in Europa. Deze strategische noodzaak staat echter haaks op de wens van Nederland en andere lidstaten om de algehele omvang van de begroting te verkleinen.

Nederland en de mede-ondertekenende landen willen honderden miljarden euro's schrappen uit het huidige begrotingsvoorstel. Hun agenda omvat een grotere focus op defensie, concurrentiekracht en innovatie, waarbij investeringen beoordeeld moeten worden op hun bijdrage aan de Europese concurrentiekracht en economische weerbaarheid. Europa loopt op bepaalde gebieden achter op de Verenigde Staten, met name door lagere productiviteitsgroei en hogere energiekosten, aldus de feiten. Gezamenlijke Europese investeringen, zoals de gezamenlijke inkoop van militair materieel, kunnen efficiënter zijn dan individuele nationale inspanningen en de afhankelijkheid van de VS verminderen.

De financiële realiteit wordt mede bepaald door gestegen kapitaalmarktrentes; de periode van gratis lenen is voorbij, wat betekent dat meer uitgeven niet zomaar een optie is. Een complexiteit in de EU is dat geld herverdelen op Europees niveau ingewikkelder is dan nationaal, aangezien verschuivingen tussen sectoren niet per se dezelfde landen voor- of achteruit laten gaan. Een mogelijke valkuil van het snijden in bestaande fondsen kan zijn dat nieuwe fondsen, juist voor cruciale gebieden als defensie en concurrentiekracht, verdwijnen terwijl landbouwsubsidies onaangetast blijven.

De meerjarenbegroting van de EU staat gepland voor bespreking in Brussel een week na vandaag, vrijdag 9 oktober 2026. Premier Rob Jetten ontvangt vandaag, op vrijdag 9 oktober 2026, de voorzitter van de Europese Raad, António Costa, in het Catshuis om deze heikele kwesties te bespreken.