1. De Europese Commissie stelt voor om de komende zeven jaar bijna 2.000 miljard euro uit te geven, wat ongeveer 60 procent meer is dan de huidige begroting. Een groot deel van het huidige EU-budget gaat naar landbouw en het verkleinen van economische verschillen tussen regio's. De Commissie wil het aandeel voor landbouw en cohesie laten dalen van ongeveer 70 naar 45 procent. Tegelijkertijd wil de Commissie het aandeel voor innovatie en veiligheid laten stijgen van ongeveer 17 naar 30 procent. Dit voorgestelde begrotingsplan bevat al nieuwe prioriteiten en een vergroting van de begroting is ook nodig. De discussie over de begroting zou moeten gaan over wat er met het geld wordt bereikt, niet alleen over de hoogte en verdeling ervan.

2. Nederland en vijf andere landen vinden de voorgestelde verschuivingen in het EU-begrotingsvoorstel niet genoeg. Deze landen willen honderden miljarden euro's schrappen uit het begrotingsvoorstel en het geld anders verdelen, met meer nadruk op defensie, concurrentiekracht en innovatie. Zij willen ook dat er bezuinigd wordt op de EU-begroting. Er bestaat een risico dat nieuwe fondsen voor defensie en concurrentiekracht worden geschrapt, terwijl traditionele landbouwpotten overeind blijven. Het is moeilijk om tegen bestaande begunstigden te zeggen dat ze minder geld krijgen om geld vrij te maken voor anderen.

3. Er is meer geld nodig voor defensie, innovatie en de energietransitie. Europa loopt op onderdelen achter op de Verenigde Staten door onder andere lagere productiviteitsgroei en hogere energiekosten. Investeringen moeten bijdragen aan een sterkere Europese concurrentiekracht en grotere economische weerbaarheid. Gezamenlijke Europese investeringen kunnen meer opleveren dan wanneer elk land afzonderlijk hetzelfde gaat ontwikkelen. Een gezamenlijke Europese aanpak kan helpen om de afhankelijkheid van de VS te verminderen. Gezamenlijke Europese investeringen kunnen leiden tot schaalvoordelen. Europese landen kunnen efficiënter investeren in defensie door gezamenlijk militair materieel in te kopen.

4. Economen zien ruimte om te schuiven binnen de begroting, maar geven aan dat extra geld ook nodig blijft. De efficiëntie van het inzetten van geld is van belang, niet alleen de hoeveelheid die beschikbaar is. Meer uitgeven is niet altijd een optie omdat de kapitaalmarktrentes zijn gestegen en de tijd van gratis geld lenen voorbij is. Binnen de EU is het verdelen van minder geld voor landbouw en meer geld voor defensie, concurrentiekracht en energietransitie ingewikkelder, omdat niet altijd dezelfde landen erop voor- of achteruitgaan.

5. Premier Rob Jetten ontvangt Europese Raad-voorzitter António Costa op vrijdag 16 oktober 2026. De nieuwe Europese meerjarenbegroting staat op de agenda voor dit gesprek. Een week na dit gesprek zullen alle Europese leiders zich over de begroting buigen in Brussel.