1. Het Montesquieu Instituut, vernoemd naar Charles Montesquieu, grondlegger van de trias politica, onderzoekt sinds november 2005 de omgang met de scheiding der machten en de democratie in Nederland. Drie universitaire instituten sloten in november 2005 een samenwerkingsconvenant dat leidde tot de oprichting van het instituut.
2. Artikel 68 van de Nederlandse Grondwet verplicht de regering om het parlement te informeren. Het Montesquieu Instituut constateert dat de afgelopen twintig jaar aanzienlijke conflicten zijn ontstaan over de vraag of het parlement tijdig, volledig en adequaat werd geïnformeerd. Oorzaken hiervoor zijn onder meer politieke versnippering, moeilijke coalitievorming en het beschermen van zittende coalities.
3. Meerdere geruchtmakende onderzoeken van het Montesquieu Instituut hebben betrekking op schendingen van de informatieplicht, waaronder de Srebrenica-missie, de Bijlmerramp, de Betuwelijn, woningbouwcorporaties, grote ICT-projecten binnen de overheid en de toeslagenaffaire.
4. Met betrekking tot de toeslagenaffaire publiceerde het Montesquieu Instituut in juni 2020 over schendingen van de informatieplicht. Er werd specifiek een document van de Belastingdienst over terughoudendheid met schadevergoedingen genoemd, dat bewust niet was verstrekt aan de commissie-Donner of de Tweede Kamer. De Algemene Rekenkamer constateerde in een onderzoek naar de toeslagenaffaire dat het parlement bij het besluit om gedupeerden 30.000 euro uit te keren voor een voldongen feit werd gesteld.
5. De Tweede Kamer werd ook onvoldoende geïnformeerd bij infrastructuurprojecten. Parlement.com, onder redactie van het Montesquieu Instituut, beschrijft een parlementair onderzoek hiernaar, met aanleidingen als kritische rapporten van de Algemene Rekenkamer en grote kostenoverschrijdingen bij de aanleg van de Betuwelijn en HSL-Zuid. De Betuwelijn kostte uiteindelijk meer dan het viervoudige van wat het parlement had goedgekeurd.
6. De Algemene Rekenkamer onderzocht de informatievoorziening van ministeries aan de Tweede Kamer bij grote projecten en stelde vast dat de Kamer een derde van de gewenste informatie niet ontving, en de ontvangen informatie in ruim tweederde van de gevallen onjuist, onvolledig of onvoldoende onderbouwd was. In 2019 stelde de Algemene Rekenkamer vast dat het parlement voornamelijk informatie kreeg over nieuwe ICT-projecten, terwijl informatie over het beheer en onderhoud van bestaande ICT grotendeels ontbrak, ondanks dat ongeveer 75 procent van de totale ICT-uitgaven naar bestaande ICT gaat. In 2014 concludeerde een onderzoek naar parlementaire projecten dat de overheid de informatieplicht tegenover het parlement structureel schond door informatie achter te houden, te laat te verstrekken of te manipuleren.
7. De Tijdelijke Commissie Besluitvorming Uitzendingen concludeerde in 2000 dat de informatievoorziening aan de Tweede Kamer met betrekking tot Srebrenica te wensen overliet, en dat met name bij Defensie niet steeds alle relevante informatie over de situatie beschikbaar was.
8. De parlementaire enquête woningcorporaties (2012–2014) onderzocht onder meer de corporaties Vestia, Rochdale en SGBB en constateerde onder meer dat er onvoldoende toezicht was op financiële malversaties en dat de ministers van Volkshuisvesting jarenlang hun werk kwalitatief onvoldoende hadden uitgevoerd.
9. De Algemene Rekenkamer onderzocht 26 wetsvoorstellen die tussen juni en november 2020 aan de Kamer waren gestuurd en stelde bij bijna twee derde (ongeveer 65 procent) vast dat de informatie over de financiële onderbouwing van het beleid onvoldoende was. Het Verantwoordingsonderzoek 2020 constateerde dat meerdere ministeries het parlement niet tijdig hadden geïnformeerd over aangegane verplichtingen, waaronder de ministeries van Financiën, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), Economische Zaken en Klimaat (EZK), Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Eind 2023 ging het om ongeveer 8 miljard euro belastinggeld waarvoor geen goedkeuring was verkregen.
10. De aankoop van aandelen Air France-KLM in 2019 door de minister van Financiën wordt door de Algemene Rekenkamer gekwalificeerd als een onrechtmatigheid en een schending van het budgetrecht, omdat de Eerste Kamer niet was geïnformeerd en de informatieplicht jegens de Tweede Kamer niet was voldaan. Voormalig premier Dick Schoof deed in maart 2025 een toezegging van 3,5 miljard euro aan Oekraïne voor 2026, zonder het eigen kabinet en de Tweede Kamer hier vooraf over te inlichten of om toestemming te vragen. De jaarlijkse steun aan Oekraïne bedraagt 3 miljard euro tot 2030.
11. De Algemene Rekenkamer stelt vast dat het kabinet in 2027 517 miljard euro wil uitgeven, maar dat bij veel ministeries een duidelijk plan of doel ontbreekt, of het doel vaag of onhaalbaar blijft. Slechts enkele ministers stellen controleerbare hoofddoelen; alleen de begrotingen van de ministers van Economische Zaken, Klimaat & Groene Groei, Financiën, Infrastructuur & Waterstaat en Volkshuisvesting & Ruimtelijke Ordening bevatten concrete en meetbare doelen. In de begroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) van totaal 60 miljard euro is niet helder welke resultaten de minister met dat geld voor Nederland wil bereiken.
12. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport waarschuwt voor een groeiend personeelstekort in de zorg. Het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening ziet dat het overvolle stroomnet en het stikstofprobleem woningbouw in de weg staan. De Algemene Rekenkamer waarschuwt dat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat structureel te weinig geld krijgt om basale doelen te bereiken en dat het noodzakelijke onderhoud aan wegen, bruggen en het spoornet onder druk staat. Het Nederlandse tekort om de eigen infrastructuur op peil te houden bedraagt 3 miljard euro. De Algemene Rekenkamer houdt er rekening mee dat de Nederlandse afdracht aan de Europese Unie in de Miljoenennota een paar miljard te laag wordt ingeschat.
13. In de afgelopen vijf jaar stegen de kosten voor rijksambtenaren van 10 miljard naar 16 miljard euro.
14. Defensie werkt aan een wettelijke ‘escalatieladder’ die kan eindigen bij verplichte militaire dienst voor geselecteerde jongeren. Iedere Nederlandse man en vrouw tussen de 17 en 45 jaar is formeel nog steeds dienstplichtig, maar de opkomstplicht is opgeschort sinds 1997. In het nieuwe ‘Dienmodel’ wordt vrijwillige deelname stapsgewijs aangevuld met verplichtingen, waarbij de laatste trede een selectieve opkomstplicht is. Het plan van Defensie richt zich vooral op jongeren tussen de 18 en 27 jaar en kent vijf oplopende stappen, beginnend met een vrijwillige enquête tot mogelijk verplichte militaire dienst voor geselecteerde groepen. Staatssecretaris Derk Boswijk noemt de stap naar verplichte militaire dienst een uiterste redmiddel en sluit deze niet uit. Het kabinet wil een schaalbare krijgsmacht van minimaal 122.000 mensen, met een tussenstap van ongeveer 100.000 beroepsmilitairen, reservisten en burgermedewerkers in 2030.
15. Voor een verplichte enquête, keuring en selectieve opkomstplicht moet de Kaderwet dienstplicht worden aangepast, wat ongeveer twee jaar duurt en door beide Kamers moet worden behandeld. De Tweede Kamer heeft een motie aangenomen die stelt dat geen enkele verplichte stap – van enquête en keuring tot daadwerkelijke opkomst – mag worden ingevoerd zonder voorafgaande instemming van de Tweede Kamer. Een motie om vrijheidsbenemende straffen bij weigering uit te sluiten, werd verworpen. De voorbereidingen voor wetgeving, registratie, selectieprocedure en opleidingsroutes die verplichte militaire dienst mogelijk maken, zijn gaande.
16. De politieke richting is veranderd; waar Defensie in maart 2025 nog verklaarde dat er geen nieuwe opkomstplicht kwam, ligt anderhalf jaar later een uitgewerkte escalatieladder waarvan verplichte militaire dienst de laatste trede vormt.