1. De dalende waterstanden in de IJssel worden deels veroorzaakt door klimaatverandering. Factoren die hieraan bijdragen zijn het smelten van gletsjers, verminderde sneeuwval in de Alpen en toegenomen verdamping van rivierwater door hogere temperaturen, wat resulteert in een verminderde wateraanvoer via de Rijn en IJssel. Daarnaast draagt uitslijting van de bodem van de Waal bij aan de daling van het waterpeil, wat ook de IJssel beïnvloedt.
2. De situatie rond het Twentekanaal wordt al jaren als "niet robuust" en ongewenst beschouwd door betrokken waterschappen, provincies en Rijkswaterstaat.
3. Rijkswaterstaat is sinds het droge jaar 2018 op de hoogte van de problemen met de waterstanden en de gemalen die water naar het Twentekanaal moeten pompen.
4. De problemen zijn met name gelegen bij de sluizen en gemalen in Eefde, nabij Zutphen. Hier wordt water van de IJssel naar het Twentekanaal gepompt.
5. Een renovatie van het gemaal in Eefde, uitgevoerd in 2016 voor miljoenen euro's, is grotendeels mislukt. Bij deze verbouwing werd geen rekening gehouden met lage rivierstanden, zoals die van 2026.
6. In 2022, vier jaar geleden, bleek uit onderzoek in opdracht van Rijkswaterstaat dat het gerenoveerde gemaal afgebroken zou moeten worden ten gunste van een nieuw, moderner gemaal. Herstelwerkzaamheden aan het huidige gemaal werden als inefficiënt en onvoldoende om de problemen definitief op te lossen beschouwd.
7. Berekeningen, twee jaar geleden (2024) in opdracht van Rijkswaterstaat uitgevoerd, tonen aan dat de waterstand waarop het Twentekanaal in de zomer van 2026 voor het eerst volledig werd afgesloten, rond 2050 elke twee jaar kan voorkomen. Uit recentere berekeningen in 2022 en 2024 naar de frequentie van lage rivierstanden in de IJssel, bleek dat de ongunstige scenario's voor 2050, waarin het water elke twee jaar lager komt te staan dan het niveau van de afsluiting in 2026, nu al lijken te worden gerealiseerd.
8. De afsluiting van het Twentekanaal in de zomer van 2026 kostte bedrijven tientallen miljoenen euro's. Dit kwam doordat aan- en afvoer van grondstoffen en producten via het kanaal niet mogelijk was. Vervoer over de weg is voor deze bedrijven aanzienlijk duurder of soms onmogelijk als alternatief.
9. Een frequenter afsluiten van het Twentekanaal zou een grote economische klap betekenen voor Oost-Nederland, aldus Anne-Ruth Scheijgrond van het Twentse havenbedrijf. Zij geeft aan dat bedrijven al sinds 2018 weten dat het gemaal ongeschikt is voor lage waterstanden, maar dat de geplande start van de aanpak te laat is.
10. Het gebrekkige gemaal veroorzaakt jaarlijks aanzienlijke kosten door verminderde scheepvaart en de inzet van noodpompen om Oost-Nederland van water te voorzien.
11. Een nieuw onderzoek naar de aanleg van een nieuw gemaal, aangekondigd door minister Karremans, zal twee jaar duren.
12. De bouw van een nieuw gemaal kan pas na afronding van dit onderzoek beginnen. Een mogelijke oplevering wordt, als alles meezit, in 2033 verwacht.