Het Europees Parlement heeft op 7 juli 2026 gestemd voor een onderzoek naar het Europa van Soevereine Naties (ESN), de Europese politieke tak van FVD en de Duitse AfD, wegens vermeende schendingen van EU-waarden. Een ruime meerderheid van 414 Europarlementariërs steunde de procedure, met 224 tegenstemmen en 18 onthoudingen. De ESN, mede opgericht in 2024 door Alternatief voor Duitsland (AfD) en met lidmaatschap van onder andere Forum voor Democratie (FVD) en Revival uit Bulgarije, fungeert als overkoepelende fractie van diverse nationale rechts-populistische partijen op EU-niveau.

De Autoriteit voor Europese Politieke Partijen en Europese Politieke Stichtingen (APPF) zal, op verzoek van het Europees Parlement, nagaan of de ESN fundamentele EU-waarden heeft geschonden. Sinds vorig jaar zijn de Europese wetten voor politieke partijen aangepast, wat inhoudt dat alle partijen zich dienen te houden aan de waarden zoals vastgelegd in de EU-verdragen. Dit onderzoek markeert de eerste procedure inzake naleving van Europese waarden na deze wetswijziging.

Bij vaststelling van schendingen riskeert de ESN de status van Europese politieke partij en haar EU-financiering te verliezen. Een dergelijke procedure zou partijen die het nationale burgerbelang prioriteren, uit het Europees Parlement kunnen weren.

De procedure begon met een bericht van de APPF aan de ESN, waarin om een verklaring werd gevraagd en de gelegenheid werd geboden tot corrigerende maatregelen binnen een maand. Een speciale commissie van onafhankelijke deskundigen zal twee maanden de tijd krijgen om advies uit te brengen, waarna de APPF een besluit neemt. Het Europees Parlement en de Raad van de lidstaten kunnen binnen drie maanden in beroep gaan tegen dit besluit. Verwacht wordt dat het vier tot zeven maanden zal duren voordat duidelijkheid is over een mogelijke verwijdering van FVD en AfD uit het Europees Parlement.

De kern van het geschil tussen de EU en de ESN ligt in het conflict tussen de uitgangspunten van FVD en AfD, die het nationale burgerbelang vooropstellen, en de EU, die stelt dat Artikel 2 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) in het geding is. De AfD streeft naar een fundamentele hervorming van de EU, of op termijn een Dexit, en wil een heroprichting als een lossere 'bond van naties'. FVD pleit voor een volledige uittreding van Nederland uit de Europese Unie (Nexit) en wil enkel economische handelsverdragen sluiten, zonder politieke unie. Beide partijen eisen dat nationaal recht weer boven Europees recht komt te staan.

FVD en AfD verwerpen de beschuldigingen en stellen dat hun standpunten de nationale democratie en soevereiniteit beschermen tegen een "ondemocratische Brusselse bureaucratie". Zij menen dat gevestigde Europese machtsblokken de term 'Europese waarden' misbruiken als politiek instrument om rechts-conservatieve partijen te muilkorven.

Sinds 17 juni 2026 is het Europees Asiel- en Migratiepact van kracht, een ingrijpende hervorming van het Europese migratiebeleid. Dit pact is een antwoord van de EU op de verdeeldheid over de aanpak van migratie, met name na de migratiecrisis van 2015. Het pact omvat tien nieuwe wetten: negen direct toepasbare verordeningen in lidstaten en één richtlijn die in nationale wetgeving moet worden omgezet.

Het pact voorziet in versnelde asiel- en terugkeerprocedures, waarbij een negatieve asielbeslissing tegelijkertijd met een terugkeerbeslissing wordt genomen. De doorlooptijden voor de grensprocedure bedragen maximaal 7 dagen voor screening, 12 dagen voor asielaanvragen in grensprocedures en 28 dagen voor het opstellen van een terugkeerbeslissing na een negatief asielbesluit.

Het nieuwe solidariteitsmechanisme is verplicht en vervangt het vrijwillige systeem, met als doel lidstaten onder onevenredige migratiedruk te ontlasten. Landen die minder hebben bijgedragen aan opvang, zoals veel Oost-Europese lidstaten, kunnen nu gedwongen worden hierin mee te gaan. De nieuwe Europese wetten gaan uit van een jaarlijkse capaciteit van circa 30.000 herplaatsingen binnen de EU. Een lidstaat die weigert asielzoekers te herplaatsen, riskeert een boete van 20.000 euro per asielzoeker.

Nederland registreert jaarlijks ongeveer 40.000 nieuwe asielzoekers. In 2025 telde Duitsland 260.000 asielaanvragers, Spanje 130.000, Frankrijk 120.000, Italië 110.000 en Griekenland 90.000. Deze vijf landen zijn gezamenlijk goed voor 83 procent van alle asielaanvragen in de EU. Het immigratiedebat in Nederland zal waarschijnlijk niet afnemen door het nieuwe EU-pact; het kan zelfs scherper worden als blijkt dat de EU rijkere lidstaten aanwijst om meer asielzoekers op te nemen.

Op 12 juni 2026 werd tevens het burgerberaad migratie aangekondigd, met als doel (im)migratie soepeler te laten verlopen en polarisering te verminderen. Een representatieve groep van 150 tot 200 willekeurig geselecteerde burgers zal het maatschappelijk draagvlak en concrete oplossingen in kaart brengen. Het burgerberaad wordt verwacht in 2027 aan de slag te gaan en adviezen voor de regering uit te brengen. Bij een eerder burgerberaad, over klimaat, werd de helft van de ingebrachte ideeën overgenomen.

Het huidige advies van de commissie-Van Zwol luidt om maximaal 50.000 asielzoekers per jaar toe te laten gedurende de komende decennia. Voorstanders van strengere migratiebeperking zullen evalueren of de Europese regels leiden tot een vermindering van instroom en een verhoging van het aantal terugkeer. Partijen die Europese samenwerking onderschrijven, zullen benadrukken dat de hervormingen tijd nodig hebben om hun effect te sorteren.

Nederland heeft sinds 2022 meer dan 30 miljard euro aan belastinggeld besteed aan Oekraïne. De militaire steun bedraagt 22,8 miljard euro, terwijl de niet-militaire steun is opgelopen tot 7,2 miljard euro. Er is nog 14 miljard euro gereserveerd voor Oekraïne in de meerjarenbegroting tot en met 2030, wat het totale bedrag aan Nederlands belastinggeld, exclusief opvangkosten, op 44 miljard euro brengt.

De opvangkosten voor Oekraïense vluchtelingen tot en met 2026 worden geschat op 10,5 miljard euro, waarvan het grootste deel door gemeenten wordt gedragen. In maart 2026 kondigde Jetten aan dat Nederland de komende jaren jaarlijks 3 miljard euro aan belastinggeld aan Oekraïne zal besteden. Op 17 juni 2026 stelde minister van Defensie Dilan Yeşilgöz direct 500 miljoen euro beschikbaar voor wapentuig voor Oekraïne.

In Nederland is er sprake van veel achterstallig onderhoud aan gemeentelijke infrastructuur, waardoor gemeenten vrezen voor afsluitingen van wegen, bruggen en tunnels. De financiële situatie van Nederlandse huishoudens verslechtert; 38 procent van de huishoudens geeft aan moeilijk rond te komen, aldus een Nibud-rapport van 23 juni 2026.

Volgens berichten van Politico van 17 juni 2026 uiten enkele leden van de Europese Commissie hun ontevredenheid over de leiderschapsstijl van Ursula von der Leyen. Dit zou ertoe leiden dat Von der Leyen een derde termijn niet ambieert. Anonieme Commissieleden hebben tegenover Politico verklaard dat Von der Leyen na haar tweede termijn stopt. De groeiende weerstand onder Commissieleden en stafleden zou haar besluit om geen derde termijn na te streven, hebben beïnvloed.

Politico schreef in 2023 al over de geheimzinnige en controlerende aard van de voorzitter van de Europese Commissie, en dat sommige commissarissen er genoeg van hadden. Eind 2023 namen topambtenaren en commissarissen ontslag uit onvrede met het optreden en de autoritaire stijl van Ursula von der Leyen. Dit wordt ondersteund door een rapport over Von der Leyens gebrek aan bestuurlijke kwaliteiten en intern draagvlak, dat kort voor haar herverkiezing in 2024 verscheen. Ook in februari 2025 werd aandacht besteed aan de impopulariteit van Von der Leyen in een artikel.

Björn Seibert, een nauwe medewerker van Von der Leyen, heeft maandenlang geprobeerd haar populariteit binnen de Commissie te verbeteren. Hij organiseerde diners om de beslissingen van Von der Leyen toe te lichten en te motiveren aan de Commissieleden. Met zijn hulp heeft Von der Leyen haar macht in haar tweede termijn weten uit te breiden, onder meer door nieuwe regels voor de communicatie van Eurocommissarissen.

In 2024 leidde Seibert een machtsstrijd om kritische commissarissen te vervangen door meer loyale, maar minder gekwalificeerde kandidaten. Seibert speelde een sleutelrol bij het wegwerken van de Franse commissaris Thierry Breton. Zowel Von der Leyen als Seibert worden een autoritaire bestuurstijl verweten door hooggeplaatste EU-medewerkers.

Michel Barnier, voormalig hoofdonderhandelaar over de Brexit, beschuldigt Von der Leyen van een "autoritaire koers" en stelt dat zij en Seibert niet luisteren naar de Europeanen of andere leden van de Europese Commissie. Von der Leyen wordt verweten critici terzijde te schuiven, bondgenoten te bevoordelen, te regeren via nauw aan haar verbonden medewerkers en een "verdeel en heers" strategie toe te passen.

Von der Leyen had een reorganisatieplan om afdelingen die over deeluitgaven van de Europese begroting gaan, op te heffen en te vervangen door een centrale, door haar geleide organisatie. Dit plan zou bepalen hoe en onder welke voorwaarden geld wordt uitgegeven. Eind 2024 presenteerde Von der Leyen een herzien plan om alle EU-budgetten direct onder haar zeggenschap te plaatsen. Met dit plan legde Von der Leyen uit hoe zij landen onder druk kan zetten voor economische hervormingen in ruil voor toegang tot de EU-geldpot. Dat plan uit 2024 werd in mei 2026 opnieuw van stal gehaald als onderdeel van de nieuwe EU-begroting voor de periode vanaf 2028, met een omvang van 2.000 miljard euro.

De Digital Service Act (DSA), ontwikkeld onder Seibert en Von der Leyen, plaatst commissarissen en hun medewerkers onder toezicht, vergelijkbaar met de manier waarop online platforms en burgers aan censuur worden onderworpen.

Enkele deelnemers aan een diner georganiseerd door Seibert, wilden weten wie Von der Leyen zou opvolgen. Er heerst het besef dat de keuze voor een opvolger zoals Von der Leyen niet democratisch tot stand komt, maar via achterkamerpolitiek, bepaald door economische belangen van Frankrijk en Duitsland. De vrees bestaat dat een "Ursula von der Leyen 2.0" als opvolger kan verschijnen, gezien een Europese academische studie stelt dat superrijken feitelijk bepalen wat er in de EU gebeurt.