Een onderzoek uitgevoerd van 9 tot en met 19 januari 2026 door het RTL Nieuwspanel en RTL Z, in samenwerking met DeOndernemer, BID, Stichting 155 en het Instituut voor het MKB, onder ruim 3.000 ondernemers, toont aan dat de aangescherpte controle op schijnzelfstandigheid sinds januari 2025 gevolgen heeft. Het onderzoek is, na weging, representatief voor bedrijfsgrootte en sector.

Sinds januari 2025 controleert de Belastingdienst strenger op schijnzelfstandigheid onder de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA), die sinds 2016 van kracht is. Voorheen werd er enkel steekproefsgewijs gecontroleerd op naleving van deze wet. Desondanks heeft tot op heden slechts 2 procent van de ondernemers daadwerkelijk een controle ontvangen.

Echter, ondanks de beperkte steekproeven, geeft 34 procent van de zzp'ers aan dat opdrachtgevers zich sinds januari 2025 anders zijn gaan gedragen. Dit uit zich onder meer doordat een op de vijf ondernemers die zzp'ers inhuurt, de samenwerking staakt of niet verlengt. Specifiek meldt 12 procent van de ondernemers met personeel dat zij minder zzp'ers inhuren. Daarnaast verkort 7 procent van deze groep de duur van opdrachten, terwijl een andere 7 procent meer checks en administratie uitvoert bij het inhuren van zzp'ers.

De impact op zzp'ers is voelbaar: 11 procent krijgt aangeboden om via detacheringsbureaus te werken. Ook overweegt 12 procent van de zzp'ers te stoppen met hun werkzaamheden of in loondienst te treden. Dit valt samen met een daling van het aantal zzp'ers in 2025, dat met 62 duizend afnam.

Toch blijft een aanzienlijk deel van de zelfstandigen onveranderd. 61 procent van de zzp'ers heeft naar eigen zeggen geen aanpassingen gedaan aan hun werkwijze en overweegt dit ook niet. Voor 45 procent van de zelfstandigen die voor slechts één opdrachtgever werken, zijn er nog geen wijzigingen doorgevoerd op werkgebied. Van de zzp'ers die hun werkwijze wel aanpassen, heeft 14 procent dit al gedaan of overweegt het te doen.

Het aanstaande kabinet heeft plannen om de conceptwet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden (VBAR) op te splitsen. Er zal een apart 'rechtsvermoeden van werknemerschap' komen voor zzp'ers met een lager uurtarief. Het overige deel van de VBAR zal vervangen worden door een nieuwe wet, de Zelfstandigenwet.