1. In Nederland is decennialang te veel stikstof op kwetsbare natuur terechtgekomen.
2. De Raad van State deed in 2019 een ingrijpende uitspraak over stikstof. Sinds deze uitspraak komen woning- en wegenbouw, energieprojecten en verduurzaming van industrie moeilijk van de grond, en blijft vergunningverlening lastig zolang een stevige daling van stikstofuitstoot uitblijft.
3. Opeenvolgende kabinetten vonden dat het uitkopen van veehouderijen op vrijwillige basis moest gebeuren.
4. Volgens een advies van Johan Remkes had de toenmalig stikstofminister de paar honderd grootste piekbelasters moeten uitkopen.
5. De piekbelastersregeling, geïntroduceerd door toenmalig stikstofminister Van der Wal, stond open voor 3000 veehouderijen met de meeste stikstofneerslag op Natura 2000-gebieden. De piekbelastersregeling is bedoeld voor veehouderijen die de meeste stikstofneerslag op beschermde natuur veroorzaken. De groep piekbelasters omvat bedrijven met de meeste stikstofneerslag, wat niet per definitie de boerderijen met de meeste dieren zijn. Kleinere veehouderijen dicht bij een Natura 2000-gebied kunnen ook piekbelasters zijn.
6. De piekbelastersregeling heeft 1,81 miljard euro gekost, volgens cijfers van maart 2025. Met deze regeling werden 723 bedrijven uitgekocht. Deze bedrijven zouden samen het stikstofoverschot met 8 procent doen afnemen.
7. Demissionair minister Wiersma stelt in NRC dat de piekbelastersregeling wel gericht en doelmatig is, omdat 3000 boerderijen met de hoogste stikstofneerslag mochten meedoen. Niet alleen bedrijven uit de groep met de grootste vervuilers zijn uitgekocht.
8. Een woordvoerder van Wiersma stelt dat het gedwongen laten stoppen van boeren via onteigening tijdrovender is dan boeren de keuze te laten. Met uitkoop van de 550 meest vervuilende bedrijven is ongeveer evenveel stikstofwinst te behalen als met de bijna 2500 andere piekbelasters.
9. Met een andere aanpak had dezelfde stikstofwinst behaald kunnen worden met 330 miljoen euro. In dat goedkopere scenario zouden 133 veehouderijen moeten stoppen. Voor de bestede 1,81 miljard euro had drie keer meer stikstofwinst behaald kunnen worden. Om drie keer meer stikstofwinst te behalen, hadden 764 boerderijen uit de groep van piekbelasters uitgekocht moeten worden.
10. Een deel van de boeren die zich wilden laten uitkopen via de piekbelastersregeling, hebben zich teruggetrokken en gaan toch door met hun bedrijf.
11. Om de benodigde gegevens over veehouderijen te verkrijgen, moesten Omroep Gelderland, NRC en Follow the Money (FTM) langdurig procederen tegen landbouwminister Wiersma. De rechter bepaalde dat de data openbaar gemaakt moesten worden. De drie media hebben aangekondigd opnieuw naar de rechter te stappen voor recentere data.
12. Wiersma's ministerie heeft een nieuwe uitkoopregeling aangekondigd die nog niet open is, omdat eerst burgers en organisaties hun mening erover kunnen geven. Uitkoopregelingen zijn het belangrijkste middel van het demissionaire kabinet om het stikstofprobleem tegen te gaan.